'Er zijn zo veel gebeurtenissen die ervoor zorgen dat ik soms kan huilen van woede en dan weer moet lachen om zoveel naïviteit en onbegrip. Alles lijkt een bron van verwarring en ik begin door te krijgen dat de taalbarrière daar lang niet altijd de oorzaak van is.'.... 'Enerzijds hebben Chinezen een groot minderwaardigheidscomplex, anderzijds beschikken zij over een extreme nationale trots. Ze vinden zichzelf klein en lelijk en adoreren alles wat westers is. Tegelijkertijd geven zij mij als buitenlander het gevoel dat ik immoreel, brutaal en onbeschaafd ben. Hoe moet ik omgaan met die tegenstrijdigheden?'
Doeltreffender kan ik het niet verwoorden, desondanks zijn dit niet mijn woorden maar die van de auteur Bettine Vriessekoop in haar boek ‘Bij de Chinees'.

We zijn inmiddels ruim over de helft van onze ‘servicetijd' en de oorspronkelijke euforie is verworden tot een schim uit het verleden. We zullen openkaart spelen, we worstelen! Maar wees gerust, dit is absoluut normaal en een zekere fase van het onvermijdelijke integratieproces! Het is namelijk zo, althans volgens de integratie-expert Geert Hofstede, dat elk integratieproces volgens een vaststaand patroon verloopt. Slechts de uitkomst is onzeker.

Het begint allemaal met de euforische fase. In deze fase is alles nieuw, interessant en spannend. De stortvloed van impulsen wordt wel geregistreerd maar nog niet verwerkt. Het is zoals de Japanners in Marken, die maken overal foto's van maar hebben geen flauw benul waarvan zij foto's maken. Dat hoeft immers ook niet, het ziet er mooi uit en dat is voldoende. Dit is absoluut de leukste fase, je bent een soort toerist die langs het leven glijdt en ,omdat het je eigen wereld niet is, kun je alle minder fraaie dingen simpel de rug toekeren. Heerlijk!

Helaas is deze fase eindig en het is onvermijdelijk dat je de nieuwe wereld om je heen wilt en zult moeten gaan begrijpen. Je begint je te realiseren dat je nieuwe wereld ook daadwerkelijk je thuis is. Geleidelijk verdwijnt de glimlach om de Chinees die elke ochtend op je stoep zit te poepen en begin je jezelf af te vragen waarom hij dit eigenlijk doet.

Helaas heb je in deze fase (vaak) te weinig inzichten of kennis van je nieuwe omgeving en cultuur om hierop zinnige antwoorden te geven. Het persoonlijke onvermogen om je nieuwe omgeving, naar eigen maatstaven, logisch te kunnen categoriseren resulteert erin dat je je gaat frustreren en irriteren. Ineens moet die op je stoep poepende Chinees stoppen met zijn vieze gewoonten, ongeacht wat hier de achterliggende reden voor is. Het is jouw stoep en jij vindt het een vieze gewoonte, dus hij moet weg!

Ja, wanneer de wereld om je heen niet begrijpt ga je ineens overdreven veel waarde hechten aan de gebruiken en gewoonten die in je oude omgeving van toepassing waren. Zo sta je, bij aanvang van het WK, ineens in vol oranje ornaat het Wilhelmus mee te zingen, smacht je openlijk naar haring en ben je opeens vreselijk trots op Hansje Brinkers. Gemakshalve vergeet je maar dat je je destijds vreselijk irriteerde aan die beklemmende, vastgeroeste en conformerende gewoontes en dat je daardoor juist zo graag weg wilde. Dat je de kloof, door ineens heel sterk te hangen aan je oude vertrouwde gewoontes, alleen maar vergroot weiger je in te zien of te erkennen. In deze cultuurschokfase zit je jezelf vreselijk in de weg en kan je nauwelijks genieten van je nieuwe omgeving. Absoluut niet heerlijk!

Nadat je in de cultuurschokfase vreselijk hard je best hebt gedaan om je nieuwe omgeving te transformeren in iets acceptabels zul je in de acculturatiefase moeten bekennen dat al je opwinding, behalve frustratie, weinig heeft opgeleverd. Dit is dan ook de fase waarin je omrolt, op je rug gaat liggen en je overgeeft. Je nieuwe omgeving, met al zijn stompzinnige gebruiken en gewoontes, is je de baas geworden! Je hebt de kracht niet meer om je te verzetten en dus schik je maar in je eigen lot.

Aangezien je de kracht niet meer hebt om je op te winden of te frustreren over dingen die je niet aanstaan begin je met het verleggen van je focus op zaken waar je wel voldoening uit haalt. Aanvankelijk kunnen dit een zeer beperkt aantal zaken zijn maar het (minimale) genoegen dat je hieruit haalt blijkt te kunnen groeien en zelfs over te kunnen slaan op andere zaken. Beetje bij beetje begin je de omgeving om je heen te begrijpen en daardoor ook beter te waarderen. Dingen waaraan je in de cultuurschokfase enorm kon ergeren lijken ineens minder relevant of worden zelfs plezant. Langzaam aan kruip je uit je eigen gecreëerde dal van ongenoegens en begin je weer te genieten van de wereld om je heen.

Uiteindelijk zal in de evenwichtsfase blijken welke mate van waarderen je hebt kunnen opbrengen voor je nieuwe leefomgeving. Er zijn drie uitkomsten;

1. Hoewel je niet meer zo kritisch als voorheen tegenover je nieuwe leefomgeving staat beschouw je de oude leefomgeving nog steeds als prettiger of beter.
2. Je waardeert je nieuwe leefomgeving evenzeer als je oude leefomgeving. In dit geval ben je bicultureel geworden.
3. Je beschouwt je nieuwe omgeving als prettiger of beter dan je oude leefomgeving. Je hangt sterkt aan de lokale gebruiken en bent in wezen roomser dan de paus.

Op het moment van schrijven zitten wij aan het begin van de acculturatiefase. We zijn net uit een diep dal gekropen en likken nog de wonden die wij in de cultuurschokfase hebben opgelopen. Gelukkig hebben Susanne en ik deze ‘achtbaan' even snel doorlopen waardoor wij ons nu gezamenlijk kunnen opmaken voor de eindsprint. China en zijn gebruiken zijn een pittige kluif en staat op zeer veel fronten haaks op de Hollandse opvattingen en gebruiken, we weten daarom niet of wij een A of B gaan worden. Wel weten wij dat C hem waarschijnlijk niet gaat worden maar we blijven openstaan voor alle verassingen die China ons te bieden heeft.

Hoewel we gepokt en gemazzeld zijn door deze ervaring, is het wel enorm leerzaam gebleken. Het dal is achter ons wat betekent dat het vanaf nu alleen maar mooier zal worden. We kijken er naar uit!